Eskiden halk arasında Türk Pipo Tütünü olarak adlandırılan Yayladağ Tütünü vardı... Zaman ilerledikçe üretimi 2000 ler gibi yavaşça durdu ve bulunamaz hale geldi, şuan nadiren koleksiyoncularda ve antikacılarda sadece paketleri bulunmaktadır...
Yayladağ tütünü, yıllar boyunca Türkiye’nin en özel ve aromatik pipo tütünlerinden biri olarak bilinirken, ne yazık ki günümüzde neredeyse tamamen üretimden kalkmış durumda. Bu kıymetli yerli tütünün yok oluş hikâyesi, aslında tarım politikaları, ekonomik değişimler ve küresel sigara endüstrisinin etkilerinin birleşiminden oluşuyor. 2000’li yılların başında TEKEL’in özelleştirilmesiyle birlikte devletin üreticiden alım garantisi kaldırıldı. Bu değişiklik, küçük ölçekli tütün çiftçilerini doğrudan piyasa koşullarına bıraktı. Ardından gelen 4733 sayılı Tütün Yasası ile tütün üretimi lisansa ve kotaya bağlandı; lisanssız üretim ise yasadışı sayılmaya başlandı. Küçük aile üreticileri için bu yasal süreçler hem karmaşık hem de maliyetli olduğundan, pek çoğu üretimi bırakmak zorunda kaldı. Öte yandan, küresel sigara şirketlerinin piyasaya girişiyle birlikte yerli tütün yerine ithal tütünler tercih edilmeye başlandı; Yayladağ gibi karakterli ama küçük hacimli yerli tütünler rekabet edemez hale geldi. Kırsaldan şehre göç, tarım nüfusunun yaşlanması ve gençlerin bu zahmetli üretimden uzak durması da cabası. Sonuç olarak, bir zamanlar pipo tiryakilerinin vazgeçilmezi olan Yayladağ tütünü bugün nostaljik bir anıya dönüşmüş durumda; hala onu hatırlayan az sayıda tiryaki, o eski tadın peşinde Anadolu’nun küçük köylerini arşınlıyor.
Yayladağ gibi yerli tütünlerin zamanla piyasadan silinmesinde, özellikle Virginia tipi tütünlerin etkisi büyüktür. Bu tütün türü, hafif içimi ve tatlımsı aromasıyla küresel sigara üreticileri tarafından büyük ölçüde tercih edilir hale geldi. Üstelik Virginia tütünü, modern makineli tarıma çok daha uygundur; geniş tarlalarda, yüksek verimle üretilebilir ve işlenmesi de kolaydır. Oysa Yayladağ tütünü gibi yerel çeşitler, daha çok el emeğine, sabra ve geleneksel yöntemlere dayanır. Maliyetler arttıkça, yerli üreticiler bu yarışta geri düştü. Çok uluslu şirketler, Brezilya, ABD gibi ülkelerden ucuza ithal ettikleri Virginia tütünleriyle pazara hâkim oldular. Türkiye'deki tütün fabrikaları da zamanla bu yönde üretime geçince, karakteristik ve yoğun aromasıyla bilinen yerli tütünler, aralarında Yayladağ'ın da olduğu piyasadan silinmeye başladı. Bu da sadece bir ekonomik değişim değil, aynı zamanda damak zevkinde ve kültürde de büyük bir kayma anlamına geliyordu. Türkiye'de üretilen kaliteli tütünlerin ise yurtdışına gönderilip ithal ürünlerde kullanılması da halkımızı ayrıca üzüyordu... Amerikalılar ve İngilizler başta olmak üzere, Anadolu'da yetişen tütünlerin en kaliteli tütünler olduğunu iddia ediyorlardı...
- Yayladağ tütünü, aroma açısından çok özel olsa da, seri üretim ve küresel ticaret sistemine uyum sağlayamadı.
- Virginia tütünü, daha hafif aromasıyla sigara üreticileri için ideal bir taban malzeme haline geldi.
- Endüstriyel üretim ihtiyaçları, yerli tütünlerin yerine daha esnek ve verimli türlerin tercih edilmesine yol açtı.
“Eskiden bizim köyde her evin tütün sergisi olurdu,” diye anlatıyor 74 yaşındaki Ali Amca, Yayladağı'nın eski üreticilerinden biri. “Sabah erken kalkar, çiğ düşmeden yaprakları toplardık. Sonra eşimle birlikte sırıklara dizer, gölgede ipe asardık. Her yaprağın rengiyle, kokusuyla ayrı dili vardı sanki. Pipo içenler özel sipariş verir, ‘Ali Abi, o yumuşak ama dumanı dolgun olanlardan yolla,’ derdi. Şimdi ne sergi kaldı, ne de sipariş… O tütünün kokusunu rüzgârla birlikte biz de unuttuk.” Bu sözler, sadece bir üreticinin değil; aynı zamanda bir kültürün, bir zanaatin ve bir dönemin yok oluşunu anlatıyor aslında. Yayladağ tütünü bugün sadece hatıralarda yaşıyor ama onu tanıyanların yüreğinde hâlâ dumanı tüten bir değer olarak kalıyor.
Yeni (Güncel) Tekel Yayladağ Tütünü İncelemesi
Birgün Redditte pipo tütünü alabileceğim yerleri incelerken, Ankarada bir puro dükkanında Yayladağ Pipo Tütünü geldiğini gördüm, ve evime yakın dükkan olduğu için gidip denedim... Çok şükür ki eski insanlarımızın zamanında tükettiği Yayladağ Pipo Tütünü geri dönmüş!!!
Üreticisi olan Gladora Tobacco'nun Instagram hesabında da bahsedildiği gibi "YD FLAKE(Yayladağ)
Geçmişteki formül ve proseslere bağlı kalarak yeniden doğuyor.Türk tütünlerinin ve latakyanın eşsiz harmanıyla çok yakında tüm tobacco shop ve satış noktalarında sizlerle..." Çok şükür ki bu tütünü Ankarada bulabildim... Hatta bu markanın tütünleri Almanya ve Amerika gibi ülkelere ihraç edilmeye bile başlanmış!!!
Gladora Tobacco tarafından İzmir'de üretilen YD50 isimli, bazı tekellerde, purocularda ve bazı pipo tütünü satan dükkanlarda bulabilirsiniz. Biz YD50 Brown, yani çikolata aromalı modelini denedik... Kesim tarzı bildiğimiz düz pipo tütünü kesim tarzı idi (Captain Black, Amphora gibi ünlü ithal markaların kesim tarzı...) Paketi açınca kokusu gelen çikolata aroması Amphora Full Aroma ile aynıydı... İçimi Amphora, Captain Black gibi tütünlere göre ağır ama daha kaliteliydi. İçimi ağır ama süre olarak miktara göre diğer pipo tütünlerinden 1.5 - 2 kat daha fazla uzun sürüyor, buda zaten tütünün ağır ama verimli olduğuna işarettir... Ağır tütün olmasından dolayı piponuzda sıkıştırma yaparken ve yakarken az miktarla kullanıp biraz alıştırma yapmanız gerekebilir, zaten zorlanırsanız tütünü doğrayıp deneyebilirsiniz.
Tat olarak oryantel, bitkisel ve topraksı bir his veriyor... Anlayacağınız tütün çok iyi harmanlanmış... Aroma belirgin ama diğer markalara kıyasla daha az baskın olduğu için sadece tütüne eşlik eden aroma olmuş, özellikle Captain Blacklerde aroma baskısından dolayı tütün tadı alınamıyordu. Eğer aroma sevmiyorsanız bu tütünlerin aromalılarını alıp havalandırmanız yeter. Ama genel olarak Amphora Full Aromaya yakın bir tat hissi var... Sade, aromasız tercih edenler için ise YD50 Flake sürümü mevcut. Flake kesim ama aromasızdır. Kesim vs... ile uğraşmak istemiyorsanız aromalı alıp havalandırıp kullanabilirsiniz. Daha saf bir Yayladağ tütün hissiyatı için ise saf su ile tütünü yıkamayı deneyebilirsiniz...
Fiyat: 50Gram 300TL, Fiyatı diğer ithal pipo tütünlerine kıyas ile 2 kat daha pahalı ama içimi normal miktar tütünlerden 1.5 - 2 kat daha uzun sürüyor, yani içim süresi ve miktar olarak ta parasının hakkını veren bir tütün olmuş. TAPDK Bandrollüdür, tamamen vergilendirilmiş, yasal tütün ürünüdür...